تعالی حقوق

تعالی حقوق

تحلیل حقوقی رأی وحدت رویه شماره 810 دیوان عالی کشور در خصوص تأثیر فسخ قرارداد نسبت به قراردادهای سابق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/thdad.2024.561349.2259
چکیده
در خصوص تأثیر فسخ قرارداد نسبت به قراردادهای سابق در فقه امامیه اتفاق نظر وجود ندارد اما ادعا شده است که مشهور برای فسخ، اثر قهقرایی نسبت به قراردادهای سابق بر فسخ قائل نیست. در قانون مدنی نیز به‌صراحت در این خصوص تعیین تکلیف نشده است اما با استناد به برخی مواد قانون یادشده غالب حقوقدانان قول عدم تأثیر فسخ قرارداد بر قراردادهای سابق را پذیرفته‎اند. با این حال، عدم تأثیر فسخ قرارداد بر قراردادهای سابق در مواردی که حق فسخ و استرداد مبیع از سوی طرفین در قرارداد درج شده است در برخی آرای قضایی محل تردید قرار گرفته است و در نهایت با توجه به اختلاف‌نظر موجود در این زمینه، هیئت عمومی دیوان عالی کشور در خصوص خیار تخلف از شرط پرداخت به‎موقع ثمن که در قرارداد درج شده است، حکم به تأثیر فسخ قرارداد بر قراردادهای سابق بر آن و استرداد مبیع داده است. در این مقاله مبنای حکم اخیر در فقه امامیه و حقوق موضوعه با نگاهی به حقوق برخی کشورها موردبررسی قرار خواهد گرفت و همچنین مشخص خواهد شد که حکم مذکور قابل تعمیم به مورد انحلال قرارداد به‌موجب درج شرط فاسخ ناشی از تخلف از شرایط مندرج در قرارداد نیز می‎تواند باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Legal analysis of the Supreme Court Decision as a Unified Judicial Precedent No. 810 regarding the effect of contract termination on previous contracts

نویسندگان English

Mohsen Esmaeili 1
Amirabbas Aaskari 2
1 Associate Professor, Department of Private and Islamic Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iranersity
2 Doctoral student of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

There is no consensus in Imamiyah jurisprudence regarding the effect of termination of the contract compared to the previous contracts, but it has been claimed that the famous termination does not have a regressive effect on the previous contracts. The civil law does not explicitly specify the task in this regard, but citing some articles of the law, most jurists have accepted the promise not to affect the termination of the contract on previous contracts. However, the non-effect of termination of the contract on previous contracts in cases where the right of termination and refund of the seller is included in the contract has been questioned in some court rulings, and finally due to disagreements in this regard, the Supreme Court Regarding the option of violating the condition of timely payment of the price stated in the contract, the country has ruled on the effect of terminating the contract on the previous contracts and returning it to the seller. In this article, the basis of the recent ruling in Imamiyah jurisprudence and the law in question will be examined with a look at the laws of other countries and it will also be determined that the ruling can be generalized to terminate the contract by inserting the termination condition due to violation of the terms of the contract Can be.

کلیدواژه‌ها English

Regression effect
Termination of Contract
Decision No. 810 of the Supreme Court
Reference effect
Termination Clause
منابع
فارسی
امامى، سید حسن )ب یتا(، حقوق مدنى، تهران: انتشارات اسلامیة.
پاکباز، سیامک ) 1401 (، شرح قانون مدنی فرانسه، چاپ دوم، تهران: میزان.
چگنی و سیا هبیدی کرمانشاهی، مهدی و سعید )بهار و تابستان « ،)1399 بررسی
فقهی و حقوقی اثر فسخ نسبت به قراردادهای سابق »، آموز ههای فقه مدنی، شماره
.21
خیری جبر، علی ) 1397 (، فسخ قرارداد در فرض تخلف از انجام تعهدات
قراردادی در حقوق ایران و عراق، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد،
مشهد: دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد.
رضی و عبدی پور فرد، پوریا و ابراهیم )بهار و تابستان « ،)1397 حمایت از انتقال
گیرنده با حسن نیت در حقوق ایران و فرانسه »، پژوهشنامه حقوق اسلامی، سال
نوزدهم، شماره اول )پیاپی 47 (.
ساعی و کزازی، محمدهادی و امین )شهریور « ،)1389 بررسی تطبیقی اثر قهقرایی
فسخ »، نامه مفید، شماره 79 .
شهیدی، مهدی ) 1399 (، اصول قراردادها و تعهدات، چاپ هشتم، تهران:
مجمع علمی و فرهنگی مجد.
صفایی، سیدحسین ) 1392 (، قواعد عمومی قراردادها، چاپ شانزدهم،
تهران: انتشارات میزان.
طاهرى، حبیب الله ) 1418 ق(، حقوق مدنى، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات
اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عبادزاده بالان، حجت ) 1392 (، بررسی تطبیقی مصادیق و آثار تزلزل در
مالکیت در حقوق ایران و فقه امامیه، پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد،تبریز: دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز.
کاتوزیان، ناصر ) 1390 (، اعمال حقوقی ،چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی
انتشار.
کاتوزیان، ناصر ) 1390 (، قواعد عمومی قراردادها، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کریمی و بهرامپوری، عباس و رسول )پاییز « ،)1396 اثر قهقرایی فسخ با مطالعه
تطبیقی در حقوق فرانسه »، مجموعه مقالات حج اندیشه، چاپ اول، قم: انتشارات
دانشگاه مفید.
نصر، مریم ) 1395 (، امکان اثر قهقرایی فسخ قرارداد و استثنائات وارد
بر آن، پایا ننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، قزوین: دانشکده علوم اجتماعی
دانشگاه بی نالمللی امام خمینی)ره(.
عربی
اردبیلى، احمد بن محمد ) 1403 ق(، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد
الأذهان، چاپ اول، قم:دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه
قم.
اصفهانى ]کمپانی[، محمدحسین ) 1418 ق(، حاشیة کتاب المکاس بچاپ
اول، قم: أنوار الهدى.
انصاری، مرتضى بن محمدامین ) 1415 ق(، کتاب المکاسب، چاپ اول، قم:
کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
ایروانى، على بن عبدالحسین نجفى ) 1406 ق(، حاشیة المکاسب، چاپ اول،
تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
بهبهانى، محمدباقر بن محمد اکمل ) 1417 ق(، حاشیة مجمع الفائدة و
البرهان، چاپ اول، قم: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی.
تبریزى، میرزا فتاح شهیدى ) 1375 ق(، هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب،
چاپ اول، تبریز: چاپخانه اطلاعات.
تبریزى، جواد بن على ) 1416 ق(، إرشاد الطالب إلى التعلیق على المکاسب،
چاپ سوم، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
حائرى، سید على بن محمد طباطبا ىی ) 1418 ق(، ریاض المسائل فی تحقیق
الأحکام بالدلائل، چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت علیه مالسلام.
حلّى ]علامه[، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى ) 1413 ق(، قواعد الأحکام
فی معرفة الحلال و الحرام،چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه
مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّى ]علامه[، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى ) 1414 ق(، تذکرة الفقهاء، چاپ
اول، قم: مؤسسه آل البیت علیه مالسلام.
خراسانى ]آخوند[، محمد کاظم بن حسین ) 1406 ق(، حاشیة المکاسب، چاپ
اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
خوانسارى، محمد امامى )ب یتا(، الحاشیة الثانیة على المکاسب، چاپ اول،
ب یجا.
خو ىی، سید ابوالقاسم موسوى )ب یتا(، مصباح الفقاهة، ب یجا.
خمینى، سید روح اللّه موسوى )ب یتا(، تحریر الوسیلة، چاپ اول، قم: مؤسسه
مطبوعات دار العلم.
خمینى، سید روح اللّه موسوى ) 1421 ق(، کتاب البیع، چاپ اول، تهران: مؤسسه
تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره.
روحانی قمى، سید صادق حسینى ) 1429 ق( ، منهاج الفقاهة، چاپ پنجم، قم:
انوار الهدى.
شیرازى، میرزا محمدتقى ) 1412 ق(، حاشیة المکاسب، چاپ اول، قم: منشوراتالشریف الرضی.
شیرازى، سید محمد حسینى )ب یتا(، إیصال الطالب إلى المکاسب، چاپ اول،
تهران: منشورات اعلمى.
صافی گلپایگانى، لطف الله ) 1416 ق(، هدایة العباد، چاپ اول، قم: دار القرآن
الکریم.
طباطبایی قمى، سید تقى ) 1400 ق(، دراساتنا من الفقه الجعفری، چاپ اول،
قم: مطبعة الخیام.
طوسى، ابوجعفر، محمد بن حسن ) 1387 ق(، المبسوط فی فقه الإمامیة،چاپ
سوم، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
عاملى، سید جواد بن محمد حسینى ) 1419 ق(، مفتاح الکرامة فی شرح
قواعد العلاّمة،چاپ اول، قم:دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه
علمیه قم.
عاملى ]شهید اول[، محمد بن م ىک ) 1417 ق(، الدروس الشرعیة فی فقه
الإمامیة، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه
قم.
عاملى ]شهید ثانى[، زی نالدین بن على ) 1410 ق(، الروضة البهیة فی شرح
اللمعة الدمشقیة )المحشی سیدمحمد کلانتر(، چاپ اول، قم: کتا بفروشی داورى.
عاملى ] محقق کر ىک[، على بن حسین ) 1414 ق(، جامع المقاصد فی شرح
القواعد، چاپ دوم، قم: مؤسسه آل البیت علیه مالسلام.
لارى، سید عبدالحسین ) 1418 ق(، التعلیقة على المکاسب، چاپ اول،، قم:
مؤسسة المعارف الإسلامیة.
نائینى، میرزا محمدحسین غروى ) 1373 ق(، منیة الطالب فی حاشیة
المکاسب، چاپ اول، تهران: المکتبة المحمدیة.
نجفى، محمدحسن ) 1404 ق(، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، چاپ
هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نراقى، مولى احمد بن محمدمهدی ) 1415 ق(، مستند الشیعة فی أحکام
الشریعة،چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت علیه مالسلام.
مامقانى، ملا عبداللّٰه بن محمدحسن ) 1350 ق(، نهایة المقال فی تکملة غایة الآمال، چاپ
اول، قم: مجمع الذخائر الإسلامیة.
یزدى، سید محمد کاظم طباطبا ىی ) 1421 ق(، حاشیة المکاسب، چاپ دوم ،
قم: مؤسسه اسماعیلیان.