تعالی حقوق

تعالی حقوق

جُستاری مقایسه ای در جایگاه اراده و قصد در حقوق، فلسفه، روانشناسی و جامعه شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته حقوق کیفری و جرم شناسی، گروه حقوق، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران
2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
3 دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، ایران
10.22034/thdad.2023.1999878.2416
چکیده
بحث از اراده و قصد، یکی از مهم ترین مسائلی است که اندیشمندان حوزه های مختلف علوم انسانی به آن ورود داشته اند. اشاره به این مسأله، از این جهت مهم و قابل توجه است که امروزه، تئوری هایی که انسان را مقهور عوامل طبیعی می دانند و اعتقاد به جبر مطلق انسان دارند، کاملاً رنگ باخته و در عوض، انسان، یک عامل موثر در کنش ها و امور روزمره محسوب می شود. آثار مهمی بر تفکیک بین اعمال و رفتارهای ارادی و اعمال و رفتارهای غیر ارادی مترتب است که نمی توان از آن ها غافل شد. چنانچه معتقد به بی ارادگی مطلق انسان در رفتارهایش باشیم، طبعاً بحثی از مسئولیت انسان در برابر کنش هایش مطرح نخواهد بود لیکن اگر حد مشخصی از اختیار و اراده را برای انسان در ارتکاب رفتارهایش بپذیریم، آنگاه، نه تنها بر اثرگذاری انسان در رخدادهای پیرامونش را نیز صحه گذاشته ایم بلکه وی را می توان در برابر آنچه واقع ساخته، مسئول نیز دانست. بنابراین، نتیجه غیر قابل اجتناب اعتقاد به اراده و قصد انسان در رفتارهایش، پاسخگو بودن وی در برابر رفتارهاست. این مسأله، هرچند شاید بیشتر به قلمرو دانش حقوق مرتبط گردد، لیکن بحث از اراده و قصد انسان، محدود به این دانش بشری نیست بلکه در فلسفه، روانشناسی و جامعه شناسی نیز مطرح است. در نوشتار حاضر، مقوله اراده و قصد انسان از منظر حقوقی، فلسفی، روانشناسانه و جامعه شناسانه مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. نتیجه حاصل، این بوده است که هیچ یک از این دانش های بشری، به طور کامل، مقهوریت و بی ارادگی مطلق انسان را در وقوع رفتارها و کنش ها نپذیرفته اند و اساساً این امر، با معیارهای عقل سلیم نیز پذیرفته و همخوان نیست و بنابراین، در تمام این دانش ها، داشتن اراده در کنش ها و رفتارهای روزمره مورد پذیرش است
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative research on the place of will and intention in law, philosophy, psychology and sociology

نویسندگان English

Mohamad Farzadi 1
Seyyed Mansour mirsaeedi 2
Abdollah Khodabakhshi 3
1 PhD student in Criminal Law and Criminology, Department of Law, Shahrekord Branch, Islamic Azad University, Shahrekord, Iran
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
چکیده English

The discussion of will and intention is one of the most important issues that thinkers in human sciences have entered into.Mentioning this issue is especially important and remarkable because, theories that consider humans to be subject to natural factors and fully believe in absolute determinism and involuntarily of humans in various affairs and issues, are completely Color is lost and instead, man is considered an effective factor in daily actions and affairs. There are important effects on the distinction between voluntary actions and behaviors and involuntary actions and behaviors that cannot be neglected.If we believe in the absolute involuntary nature of man in his actions, naturally there will be no discussion of man's responsibility for his actions, but if we accept a certain amount of agency and will for man in committing his actions, then, not only on the impact of man on the events around him We have also signed, but he can also be held responsible for what he has done.Therefore, the inevitable result of believing in human's will and intention in his behavior is that he is responsible for his behavior.Although this issue may be more related to the field of legal knowledge, the discussion of human will and intention is not limited to this human knowledge, but is also discussed in philosophy, psychology and sociology. In this article, the category of human will and intention has been discussed and investigated from a legal, philosophical, psychological and sociological point of view.The result has been that none of these human sciences have fully accepted the absolute subjugation and apathy of man in the occurrence of behaviors and actions, and basically, this is not accepted and consistent with the standards of common sense, and therefore in all these sciences, having a will in daily actions and behaviors is accepted.

کلیدواژه‌ها English

Will
intention
voluntary behavior
law
philosophy
sociology
psychology
منابع
الف- به زبان فارسی
بی ریا، ناصر. (1374). روانشناسی رشد(چاپ اول).تهران: انتشارات سمت.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1340). تأثیر اراده در حقوق مدنی(چاپ اول). انتشارات گنج دانش.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1379). مجموعه محشی قانون مدنی(چاپ اول). انتشارات گنج دانش.
جعفری، مجتبی. (1395). تأملی در ماهیت و قلمرو اراده در تحقق مسئولیت کیفری، مجله پژوهش حقوق کیفری، سال چهارم، شماره پانزدهم- ص 142-/121.
جوادی آملی، عبدالله. (1389). جامعه‌ در قرآن(چاپ سوم). نشر اسراء.
جهانگیر، اکرم و فرزانه مفتون(1397). نقش اراده آزاد در مقابل تقدیراز دیدگاه قرآن، روان شناسی و عصب شناسی، پژوهشهای میان رشته ای قرآن کریم، دوره 9، شماره 2-ص128-/113 .
حجازی، سیدآریا (1394). مبانی روانشناسی ذهن (چاپ سوم). انتشارات دانشگاه تهران.
حسینی، ابوالقاسم(1393). بررسی اراده انسان از دیدگاه روان شناسی اسلامی، مجله اصول بهداشت روانی، شماره 33-ص165-/144.
خورسندیان، محمدعلی و حانیه ذاکری نیا(1388). واکاوی اراده، قصد و رضا در فقه اسلامی و حقوق ایران، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال اول، شماره 1-ص99-/73.
خویی، سید ابوالقاسم(1412ه.ق). مصباح الفقاهه، جلد سوم، بیروت: انتشارات دار الهادی.
دهخدا، علی اکبر(1384). لغتنامه، جلد دوم ( چاپ چهل و ششم). انتشارات دانشگاه تهران.
دهخدا، علی اکبر(1384). لغتنامه، جلد نوزدهم(چاپ سی و نهم). انتشارات دانشگاه تهران.
زارع فخر، حسین(1389). تأثیرات متقابل فرد و جامعه از منظر دینی. رساله دکتری انسان شناسی اسلامی، جامعه المصطفی(ع) العالمیه،چاپ نشده.
سایر، آندرو(1992). روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی(چاپ دوم).ترجمه:عماد افروغ(1388). انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سجادی، جعفر(1373). فرهنگ علوم عقلی(چاپ سوم). انتشارات کوش.
سلیمانی، فاطمه(1384). بررسی اراده انسان از دیدگاه متکلمین و فلاسفه اسلامی، نشریه حکمت سینوی، شماره 30 و 31-ص77-/54.
شهیدی، مهدی(1382). حقوق مدنی:تشکیل قراردادها و تعهدات(چاپ سوم). انتشارات مجد.
شیدائیان، مهدی و صادق عبدی(1394). حقوق قراردادها، جلد اول(چاپ سوم ). انتشارات مدائن.
صادقی، محمدهادی و فرزاد تنهایی(1396). ماهیت اختیار و جایگاه آن در حقوق کیفری، مجله پژوهش حقوق کیفری، سال ششم، شماره 21-ص72-/39.
علیزاده، بهرام(1389). دیدگاه های معاصر در باب اراده آزاد، مجله نقدونظر، شماره57-ص187-/149.
عمید، حسن(1384). فرهنگ فارسی عمید، جلد اول(چاپ سی و سوم). انتشارات امیرکبیر.
عمیق، محسن(1392). کاوشی در حقیقت اراده انسان(چاپ ششم). دوفصلنامه انسان پژوهی دینی، دوره 10، شماره 30-ص68-/49.
فی، برایان(1996). پارادایم‌شناسی علوم انسانی، ترجمه مرتضی مردیها(1389) انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
قرشی، علی اکبر(1381). قاموس قرآن، جلد سوم(چاپ ششم ).انتشارات حوزه.
کاردان، احمد(1384). علم النفس(روانشناسی)( چاپ دوم ). انتشارات برومند.
کاملی مفرد، نسرین(1392). درآمدی بر فلسفه صدرا(چاپ سوم ).انتشارات برنا.
کین، رابرت(2005). فلسفه اختیار(چاپ سوم). ترجمه: فخر السادات علوی(1391).انتشارات حکمت.
گیدنز، آنتونی(1986). مقدمه ای بر جامعه شناسی(چاپ سی و ششم).ترجمه: فرامرز رفیع پور(1393). انتشارات پژوهش.
مرادی، سیدمحمدحسین(1387). مروری بر فلسفه اسلامی، جلد اول(چاپ سوم). انتشارات کاشف علم.
مصباح یزدی، محمدتقی(1357). خودشناسی برای خودسازی(چاپ اول).انتشارات مؤسسه در راه حق.
معظمی، شهلا(1363). حالت خطرناک(تحلیل از منظر روانشناسی و حقوق کیفری). رساله دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه تهران، چاپ نشده.
مقیمی، گیتا(1381). بررسی آزادی اراده از منظر توماس آکویناس، فصلنامه مفید، شماره 36-ص75-/57.
مکارم شیرازی، ناصر(1411 ه.ق )انوار الفقاهه، جلد اول. تهران: مدرسه امام علی بن ابیطالب(ع).
موسوی خمینی، سید روح الله(1388). کتاب البیع، جلد دوم (چاپ سیزدهم).  موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی خمینی، سید روح الله(1363).  طلب و اراده(چاپ اول). ترجمه و شرح: احمد فهری، مرکز انتشارات علمی فرهنگی.
نوبهار، رحیم و محمدرضا خط شب(1396). اراده آزاد به مثابه رکن مسئولیت کیفری در جدال سازگارانگاری و ناسازگارانگاری، مجله پژوهش های حقوق جزا و جرم شناسی، شماره 9-ص113-/87.
نوربها، رضا(1387). زمینه حقوق جزای عمومی(چاپ بیست و سوم ).انتشارات گنج دانش.
هارت،هربرت(1968). آزادی، اخلاق و قانون: درآمدی بر فلسفه حقوق کیفری و حقوق عمومی(چاپ اول).ترجمه: محمد راسخ(1388). انتشارات طرح نو.
همیلتون، پیتر(1947). شناخت و ساختار اجتماعی(چاپ ششم). ترجمه: حسن شمس‌آوری(1392). نشر مرکز.
 
 
ب- به زبان عربی
ابن منظور(1411).  لسان العرب، جلد 4، بیروت :مطبعه الآداب.
ایجی، عضد الدین احمد(بی تا).  المواقف فی علم الکلام،بیروت: مطبعه عالم الکتب المتنبی.
حسین بن عبدالله(ابن‌سینا)(1411). التعلیقات،به کوشش: عبدالرحمن بدوی، مکتب الاعلام الاسلامی.
حسین بن عبدالله(ابن سینا)(1411). الاشارات و التنبیهات، به کوشش عبدالرحمن بدوی، جلد 2، دفتر نشر کتاب.
حسین بن عبدالله(ابن سینا)(1959). الشفاء، به کوشش ابراهیم مدکور و احمدفواد اهوانی، قاهره.
راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن الکریم(1412). تحقیق: صفوان عدنان داودی، بیروت: الدار السامیه.
سمیع، دغیم(1992).  فلسفه القدر فی فکر المعتزله(الطبعة الاولی)، دارالفکر اللبنانی.
شیرازی، صدرالدین محمد(ملاصدرا)(1410). الاسفار الاربعه، جلد 6، دار احیاء التراث العربی.
طباطبائی، محمد حسین(1414).  نهایة الحکمة، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
طوسی، محمد بن حسن(1358).  تمهیدالاصول فی علم الکلام، تحقیق: عبدالحسین مشکوة الدینی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
همدانی، عبدالجبار بن احمد(1384).  شرح الاصول الخمسه، تحقیق: عبدالکریم عثمان، مصر: مکتبه وهبه.
 
ج- به زبان انگلیسی
Chisholm, Roderick M(1967). The Encyclopedia of Philosophy, No. 4.
Eftekhar, G(2005).  A miscellany of Law Texts and other materials for law students (10th ed). Tehran:  Ganj-e-danesh pub.
Jacob, P(2012).  "Intentionality", Stanford Encyclopedia of Philosophy, Archived from the original on 19 December 2012, Retrieved 21 December 2012.
John N Adams and Roger Brownsward(2000). Understanding Contract Law (4th ed). London: Sweet & Maxwel Pub.