تعالی حقوق

تعالی حقوق

تفسیری نو از ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی در پرتو اصول حقوق عمومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق دانشکدهٔ علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان. اصفهان، ایران
چکیده
شارحین و مجریان نظم حقوقی معتقدند ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی، تزویج صغار را تجویز کرده است، چنان که ولی طفل مذکر یا مؤنث می‌تواند به نیابت از او عقد نکاح را منعقد سازد. توجه به ظاهر قانون مدنی، و به طور معین، اصلاحیه سال ۱۳۸۱ ماده ۱۰۴۱ آن و نسبت آن با عمومات اهلیت، بلوغ و رشد در همین قانون نشان می‌دهد این تفسیری نادرست است. ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی تنها راجع به محدودیت نکاح در یک دوره موقت است که از بلوغ زن یا مرد (طبق ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی) آغاز شده و تا سن مندرج در آن ماده ادامه می‌یابد. نکاح در این دوره، محتاج طی تشریفات مذکور در ماده ۱۰۴۱ است. ماده ۱۰۴۱ نه نکاح پیش از بلوغ را تجویز کرده است؛ و نه اجازه می‌دهد که نکاح، بدون رضایت طرفین اصیل عقد منعقد شود. اگرچه عدم رعایت تشریفات مندرج در ماده ۱۰۴۱ موجب بطلان نکاح‌های منعقده پس از بلوغ نمی‌شود؛ اما نکاح پیش از بلوغ، اساساً صحیح نیست. علّت شهرت نداشتن این تفسیر خصوصی‌گرایی در تحلیل اختیارات ولی قهری، و بی‌توجهی به نقش عناوین ثانوی در قانون‌گذاری است. مقاله حاضر پژوهشی با روش دکترینال حقوقی است که از ابزارهای مرور آرای شارحین، تفسیر لفظی، و تفسیر کل‌‌گرای قانون استفاده کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Article 1041 of the Iranian Civil Code: A New Interpretation in the Light of Public Law

نویسنده English

Mohammad Mansouri Boroujeni
Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan. Isfahan, Iran
چکیده English

Many practitioners and commentators of the legal order construe Article 1041 of the Iranian Civil Code wrongly that prescribes the marriage of minors, so that the natural guardian of a male/female child can offer or accept the marriage contract on his/her behalf. However, a textual inference of the Iranian Civil Code, specifically, the 2002 amendment of Article 1041, and its relationship with the rules of capacity, puberty and majority in the Code shows otherwise. The Article is only about the restriction of marriage for a temporary period that begins with the puberty of a woman or a man (according to Article 1210 of the Iranian Civil Code) and continues until the minimum legal age for marriage specified in this Article. Marriage in this period requires following the procedure that is mentioned in the Article. Article 1041 does not prescribe the marriage of minors, nor does it allow marriage to be concluded without the consent of the original parties of the contract. Although disobedience of the procedure of Article 1041 doesn't make marriages concluded after puberty invalid; marriage before puberty is void ab initio. We argued that analyzing the natural guardian as a private institution, and neglecting the role of secondary titles in legislation has made our interpretation abandoned. This article is a research using the legal doctrinal method that utilized the techniques of review of commentators' opinions, literal interpretation and construing a code as a whole.

کلیدواژه‌ها English

child marriage
marriage by natural guardian
marriage age
public law

منابع

ارسطا، م. (1398). فتوای معیار در قانون‌گذاری. فقه حکومتی، ۴(۷)، ۵۵-۸۱.
امامی، س. (۱۳۶۳). حقوق مدنی (نسخه چاپ دوم، جلد ۴). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
امامی، س. (۱۳۶۴). حقوق مدنی (نسخه چاپ چهارم، جلد ۱). تهران: کتابفروشی اسلامیه.
امیدی، ج. (1377، تیر). تجویز تزویج صغار (مطالعه تطبیقی و ارزیابی انتقادی تبصره ماده 1041 قانون مدنی). مقالات و بررسی‌ها، 63(1143)، 83-100.
حائری (شاهباغ)، س. (۱۳۷۶). شرح قانون مدنی (نسخه جدید). تهران: گنج دانش.
رجبیان، ز.، آیت‌اللهی، ز.، & گدازگر، م. (۱۳۸۰). سن ازدواج دختران: (مواد ۱۰۴۱ و تبصرهٔ ماده ۱۲۱۰ ق.م. تهران: شورای فرهنگی-اجتماعی زنان.
روشن، م. (۱۳۹۰). حقوق خانواده. تهران: انتشارات جنگل، جاودانه.
زرگوش، م. (1392). حقوق اداری مسئولیت مدنی دولت و کارکنان آن قواعد اختصاصی . تهران: جنگل؛ جاودانه.
سبحانی، ج. (1387، بهمن 9). آیت‌الله ‌العظمی سبحانی در نامه‌ای خطاب به لاریجانی: تبیین احکام شرعی بر عهده فقهاست نه مجلس - ایسنا. بازیابی در تیر ۱۴۰۲، ۱۱، از خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»: https://www.isna.ir/news/8711-05779
شایگان، س. (۱۳۳۹). حقوق مدنی ایران (نسخه چاپ پنجم). تهران: چاپخانه رنگین.
شهابی، م. (1396). فلسفه حقوق (مبانی نظری تحول نظام حقوقی از حقوق سنتی تا حقوق مدرن). تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
صفائی، س.، & امامی، ا. (۱۳۹۲). مختصر حقوق خانواده (نسخه چهارم). تهران: میزان.
صفائی، س.، & قاسم‌زاده، س. (۱۳۹۴). حقوق مدنی: اشخاص و محجورین (نسخه پنجم). تهران: سمت.
عاملی، ب. (۱۳۵۰). حقوق خانواده. تهران: مدرسه عالی دختران ایران.
علیزاده، ع. (1387). مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق؛ جستاری در نظریه‌های جامعه‌شناسی حقوق و بنیاد‌های حقوق ایران. تهران: سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
قاسم‌زاده، س. (۱۳۹۲). اهلیت برای ازدواج. در ا. گرجی، بررسی تطبیقی حقوق خانواده (ص. 77-119). تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران.
قنواتی، ج. (1394). سیر تاریخی حقوق زن در قوانین موضوعه ایران. در ح. بای، زن و خانواده مباحث حقوقی (ص. 41-78). تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کاتوزیان، ن. (1382). دوره مقدماتی حقوق مدنی خانواده. تهران: میزان.
کاتوزیان، ن. (۱۳۸۷). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی (نسخه سوم). تهران: نشر میزان.
لاریجانی، ع. (۱۳۸۷، بهمن ۱۱). لاریجانی درپاسخ به نامه آیت‌الله العظمی سبحانی: درباره ارث بردن زن از زمین مجلس عین فتوی مقام معظم رهبری را تصویب کرد- ایسنا. بازیابی در تیر ۱۱، ۱۴۰۲، از خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»: https://www.isna.ir/news/8711-06522
منتظری، ح. (۱۳۹۶). مبانی مردم‌سالاری در اسلام. (ب. شجاعی، مترجم) تهران: سرایی.
موسوی خمینی، س. (۱۳۸۹). صحیفه امام (جلد ۱۵). تهران: ‏‏مؤسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی‏ ‏(س).
موسوی خمینی، س. (۱۳۸۹). صحیفه امام (جلد ۲۱). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
مهرپور، ح. (۱۳۸۷). مجمع تشخیص مصلحت نظام و جایگاه قانونی آن. در ح. مهرپور، دیدگاه‌های جدید در مسائل حقوقی (ص. ۴۵-۸۰). تهران: انتشارات اطلاعات.
یثربی قمی، س. (۱۳۸۷). حقوق خانواده (در قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران). تهران: سمت.
Barbalet, J. (2012). Self‐interest and the Theory of Action. The British Journal of Sociology, 3(53), 412-429.
Collective Choice. (2017). In J. Black, N. Hashimzade, & G. Myles, A Dictionary of Economics (Fifth ed.). Oxford University Press.
Cooter, R., & Ulen, T. (2011). Law and Economics (6th ed.). Addison-Wesley.
Elster, J. (2015). Explaining Social Behavior (More Nuts and Bolts for the Social Sciences) (Revised ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
Friedman, M. (1955). The Role of Government in Education. In R. Solo, Economics and the Public Interest (pp. 123-144). New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press.
Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology., 1978. (Vol. 2). (G. Roth, C. Wittich, Eds., E. Fischoff, H. Gerth, A. M. Henderson, F. Kolegar, C. W. Mills, T. Parsons, . . . C. Wittich, Trans.) Berkeley: University of California press.