تعالی حقوق

تعالی حقوق

مبانی تَرمیمی گرایی و کاربست میانجیگری کیفری در جرایمِ مالیِ خٌرد در حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 - دانشجوی دکتری گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. ( نویسنده مسئول
10.22034/thdad.2023.1999934.2422
چکیده
ضعف و معایبِ دادرسیِ کیفری باعث شده که دست‌ِکم در واکنش به جرایم کم اهمیتی چون جرایمِ مالیِ خُرد، توجه‌ اندیشمندان به نهادهای ترمیمی چون میانجیگری معطوف گردد. در واقع میانجی‌گری به عنوان یک شاخه از عدالت ترمیمی در پی رسیدگی به اعمال مجرمانه‏ی غیرمهم چون جرایم مالیِ خُرد به شیوه‏ی کدخدامنشانه می‌باشد. هدف از نگارش این مقاله، مطالعه‌ی کاربست نهاد میانجی‌گری در جرایمِ مالیِ خُرد به عنوان یک جرم کم اهمیت در حقوق ایران می‏باشد. روش کار در این پژوهش توصیفی_تحلیلی و با استفاده از منابع اصیلِ کتابخانه‌ای صورت گرفته است. بنا به داده‌های نظریِ پژوهش، طیِ تقسیم‌بندیِ ابتکاری، جرایمِ مالیِ خُرد به دو قِسم مطلق و نسبی تقسیم شده‌اند. در تحقق جرایم مالیِ خردِ مطلق، اجتماعِ دو شرط قابل گذشت بودن و داشتن یکی از مجازاتهای درجه 6، 7 و 8 تعزیری ضروری بوده که بیانگر سبک بودن این جرایم می‌باشند. برعکس در رویکردِ نِسبی، جرایمِ مالیِ خُرد جرایمی هستند که به علت مبلغ کم موضوع آنها، توجیه اقتصادی لازم جهت شکایت کیفریِ بزه‌دیده وجود ندارد. بدین‌ترتیب تشخیص جرایمِ مالیِ خُرد در رویکردِ نسبی، بسته به نگاهِ بزه‏دیده و تمکن او بوده؛ چنانکه مبلغ موضوع جرم در دیدِ یک قربانی ممکن است فاقد ارزش تلقی گردد و در دیدِ بزه‏دیده‌ی دیگر ارزشمند. در مواجهه با این جرایم، برخلافِ نهادهای میانجی‌گری که در واکنش به جرایم مالی خردِ مطلق پیش‌بینی شده، مقنن تدابیر خاصی تدارک نکرده و به منظور جبرانِ خسارات بزه‏دیده، حفظ جامعه از آسیبهای مجرمانه‌ی بعدی و ممانعت از تجری مرتکب می‏بایست با پیش‌بینی نهادهای خاص که دارای حداقل تشریفات و هزینه‏ی رسیدگی بوده، بزه‌دیده را اغوا به اقامه‌ی دعوا کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The foundation of restorativeism and the application of criminal mediation in petty financial crimes in Iranian law

نویسندگان English

Abdolreza Javan Jafari 1
Mohammad Norouzi 2
1 Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 PhD Student, Department of Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. (Corresponding Author)
چکیده English

The defects of the criminal procedure caused the attention of scholars to be directed to restorative institutions such as mediation, at least in response to minor crimes such as petty financial crimes. In fact, mediation as a branch of restorative justice seeks to deal with unimportant criminal acts such as petty financial crimes in the manner of arbitration. The purpose of writing this article is to study the application of the mediation in petty financial crimes as a minor crime in Iranian law. The working method in this research is descriptive-analytical and using original library sources. Based on research data, according to the innovative classification, small financial crimes are divided into two absolute and relative parts. In absolute petty financial crimes, the combination of the two factors of being forgivable and having one of the 6, 7 and 8 degrees of punishment are necessary, which indicate the lightness of these crimes. On the contrary, in the relative approach, small financial crimes are crimes that, due to the low value of their subject, there is no economic justification for the victim's criminal complaint. In this way, the detection of petty financial crimes in a relative approach depends on the victim's perspective and his ability; as the amount of the crime may be considered worthless in the eyes of one victim and valuable in the eyes of another victim. In the face of these crimes, contrary to the mediation institutions that are foreseen in response to absolute petty financial crimes, the legislator has not taken any special measures and In order to compensate the victim's losses, protect the society from further criminal damage and prevent the perpetrator's arrogance, it is necessary to entice the victim to file a lawsuit by providing special institutions that have minimal formalities and processing costs.

کلیدواژه‌ها English

Restorative justice
mediation
decriminalization
criminal minimalism
petty financial crimes
اسدی، محمدعلی؛ نجفی توانا، علی؛ ناجی زواره، مرتضی. (1398)،  رویکردِ ترمیمیِ عدالت؛ آسیب شناسی و بهبودِ عملکرد، فصلنامه دیدگاه­های حقوق قضایی، 24(85)، 247-217.
افضلی، سیروس؛ زراعت، عباس؛ شکرچی­زاده، محسن. (1400)، الگوی میانجیگری در دادرسیِ بزهدیده بزهکارمحور در  نظام حقوقی ایران و اسلام، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13(24).38-7.
آقایی نیا، حسین؛ جوانمرد، بهروز. (1390). سیاست کیفری سخت­گیرانه در قبال جرایم کیفری خرد در پرتو راهبرد تسامح صفر با تاکید بر حقوق کیفری ایران و امریکا. نشریه دانش انتظامی، 13(2)، 39-7.
پاک­نهاد، امیر. (1399). دانشنامه جرم شناسی نظری، انتشارات میزان، چاپ اول، تهران.
جوان­جعفری، عبدالرضا؛ ساداتی، سید محمد جواد. (1394)، ماهیت فلسفی و جامعه­شناختی کیفر. انتشارات میزان، چاپ اول، تهران.
چوپانی مرسی، حبیب­الله. (1389). جرایم قابل گذشت در فقه و حقوق ایران. پایان­نامه آماده شده جهت دفاع کارشناسی­ارشد. دانشگاه فردوسی مشهد.
حسینی، سیده سمانه؛ کاظمی گلوردی، محمدرضا؛ شایگان­فرد،  مجید. (1401)، مبانی فقهی میانجیگری کیفری در عرصه جرائم تعزیری با تاکید بر عدالت ترمیمی، فصلنامه مطالعات میان رشته­ای فقه، 2(2)، 101-79.
حیدرشناس، زینب. (1392). تاثیر عدالت ترمیمی در نظام حقوقی ایران و انگلستان با تکیه بر شورای حل اختلاف، پایان­نامه آماده شده جهت دفاع کارشناسی­ارشد. دانشگاه پیام­نور تهران مرکز جنوب.
خالقی، علی. (1395). نکته­ها در قانون آیین دادرسی کیفری، انتشارات شهر دانش، چاپ ششم، تهران.
درگاهی­خو، حمید. (1397). نظریه برچسب­زنی در سیاست جنایی تقنینی ایران. پایان­نامه آماده شده جهت دفاع کارشناسی­ارشد. دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری.
دکتر غلامرضا محمد نسل، مقاله چاپ شده در روزنامه ایران، تاریخ 2/10/1394.
رستمی، هادی؛ برزگهر، مهری. (1401). کمینه‌گرایی در قانون کاهش مجازات‌ حبس تعزیری (1399) و چالش‌های فراروی آن. پژوهشنامه حقوق کیفری، 13(1)، 97-75.
رسن، جفری. (1384). نگاهی به (سیاست) تسامح صفر، فصلنامه فقه و حقوق، شماره 4، 182-173.
زهر، هوارد. (1388)، کتاب کوچک عدالت ترمیمی، ترجمه دکتر حسین غلامی، چاپ دوم، انتشارات مجد، تهران.
ساداتی، سید محمد مهدی؛ ساداتی، سید محمد جواد؛ محمدی کراچی، بابک. (1399)، میانجیگری در فقه امامیه و حقوق کیفری، مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، سال چهاردهم، شماره 41، 30-5.
سلطانی­فرد، حسین؛ مالمیر، محمود؛ عالی­چور، حسن (1398)، دادرسی افتراقی جرائم منافی عفت؛ از مقتضی تعقیب تا صلاحیت سرزمینی، آموزه­های حقوق کیفری، 16(18)، 168-147.
شیداییان، مهدی؛ نصرتی، یزدان. (1397). شناسایی و چالش­های تعقیب کیفری با نگاهی به حقوق انگلستان، دیدگاه‏های حقوق قضایی، 23(82)، 196-165.
شیدائیان، زینب. (1400)، مؤلفه های مدل مطلوب روابط دادسرا و پلیس در نظام دادرسی کیفری جمهوری اسلامی ایران، شماره 114، صص245-273.
صبوحی، رحمان. (1394)، عدالت ترمیمی در نظام کیفری موضوعه ایران، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران.
غلامی، حسین؛ مقدم، علی. (1396). محرمانگی درفرآیند میانجیگری کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 2(9)، 202-179.
غلامی­دون، حسین؛ سودانی سادری، بدر. (1398)، قلمرو میانجیگری کیفری در انواع جرایم در حقوق موضوعه ایران، پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی، 7(13)، 60-33.
فتیلی، صادق؛ قدیری بهرام­آبادی، رشید؛ نایینی، مجید صادق نژاد؛ نقدی دورباطی، مریم. (1400). توسعه جرایم قابل گذشت در قانون کاهش مجازات حبس های تعزیری: بررسی کاربردی چالشها و دستاوردها. پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی، 9(18)، 302-281.
فرشی، حمید. (1399). مباحث حقوقی کاربردی میانجیگری در امور کیفری، انتشارات چتر دانش، تهران.
فرهادی، هاشم؛ شمس، احمد. (1400)، قضا زدایی از طریق مراجع شبه قضایی (شورای حل اختلاففصلنامه تعالی حقوق، 7(4)، 83-54.
فرهادی، هاشم؛ شمس، احمد. (1401)، نقش عدالت ترمیمی و شورای حل اختلاف در کاهش هزینه های مالی دادرسی، فصلنامه اقتصاد مالی، 16(2) شماره پیاپی 59، 365-347.
محمدبیکی، علیرضا؛ شیری ورنامخواستی، عباس؛ خدادی، ابوالقاسم؛ میرابراهیمی، سیدعلی. (1399)، ساز و کارهای حل و فصل غیرقضایی دعاوی کیفری در حقوق جزای اسلامی، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، 16(3)، 65-41.
موسوی، سیدعباس. (1400)، کارکردها و چالش های میانجیگری در ایران (با نگاهی به برخی از کشورهای اروپائی و اسناد بین المللی)، فصلنامه تمدن حقوقی، 4(9) شماره پیاپی 9، 359-343.
میرمحمد صادقی، حسین. (1399). حقوق کیفری اختصاصی 2 (جرایم علیه اموال و مالکیت). انتشارات میزان، چاپ 57، تهران.
نجفی اَبرندآبادی، علی حسین. (1387)، مختصر جرم­شناسی (خلاصه­ی مباحث جرم­شناسی دکتر نجفی اَبرند آبادی). تدوین: مجتبی جعفری.
نجفی اَبرندآبادی، علی حسین. (84-1383)، جامعه­شناسی جنایی (جامعه­شناسی جرم). تدوین: مهدی صبوری‏پور.
نظام حقوقی ایران و اسلام، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13(24).38-7.
نورپور، محسن؛ سیدزاده ثانی، سید مهدی؛ ناصری­فورگ، محمدیوسف. (1400). تحلیل عوامل مؤثر بر عدم گزارش بزه دیدگی (مطالعه موردی: دانشجویان پسر دانشگاه فردوسی مشهد). دو فصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری، 12(1) شماره پیاپی 23، 218-193.
نوروزی، نادر. (1384). جرایم خرد علیه نظم عمومی راهبردها و راهکارها. نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 68، 277-257.
شیعه­علی، علی؛ زارع، وحید و مجتبی زارع. (1394). جایگاه سیاست جنایی مشارکتی واکنشی در مرحله تعقیب کیفری در حقوق ایران، فصلنامه مطالعات حقوق کیفری و جرم­شناسی، دوره 2، شماره 4 و 5، 287-310.
روزنامه­ها و سایت­های خبری
خبرگذاری شبستان، تاریخ انتشار: 6/6/1400، شناسه خبر : ۱۰۸۸۶۸۸، قابل بازیابی در: 
http://www.shabestan.ir/detail/News/1088688
خبرگذاری شبستان، تاریخ انتشار: 4/2/1401، شناسه خبر: ۱۱۶۹۰۷۱، قابل بازیابی در:
خبرگذاری ایسنا، تاریخ انتشار: 3/8/1400. قابل دسترسی در:                                          tabnak.ir/004Y1D
خبرگذاری ایسنا، تاریخ انتشار: 31/6/1400، شناسه خبر: 1400061308909، قابل دسترسی در:                Isna.ir/xdJWsH                                                                                                                               
خبرگذاری تابناک، تاریخ انتشار 26/3/1401، کد خبر: ۱۱۲۴۸۶۷. قابل دسترسی در: Tabnak.ir/004id               
خبرگذاری ایسنا، تاریخ انتشار 6/6/1401، کد خبر: 1401060604922. قابل دسترسی در:           Isna.ir/xdMjJD
خبرگذاری ایسنا، تاریخ انتشار20/5/1398، کد خبر: kerman-61835، قابل دسترسی در:          Isna.ir/xdx2Wf
پایگاه خبری الف، تاریخ انتشار 18/3/1396، کد خبر: 480481). قابل بازیابی در:
                                                                      http://old.alef.ir/vdcc4xq0s2bq408.ala2.html?480481
پایگاه اطلاع­رسانیِ خبر آن­لاین، تاریخ انتشار: 3/8/1400، کدخبر: ۴۷۲۳۳. قابل بازیابی:khabaronline.ir/xhkzd  
روزنامه شهروند: دوشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۰۰:۰۰ شماره 2527.
دبیرخانه شورای ارتقای آگاهی‌های عمومی و اطلاع­رسانی، معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم، قابل بازیابی در:
غیرفارسی
Allard, Troy & Stewart, Anna & Chrzanowski, April & Ogilvie, James & Birks, Dan and Little, Simon. (2009), The Use and Impact of Police Diversion for Reducing Indigenous Over-Representation, Report to the Criminology Research Council.
Britain, Great. (2008), Reforming bribery, Publisher: The Stationery Office, London.
Clarkson, Christopher M. V. (2005), Understanding criminal law, 4th Ed, Publisher: Sweet and Maxwell, London.
Harlow, Caroline Wolf. (1985), Reporting Crimes to the Police, Publisher: U.S. Dept. of Justice, Bureau of Justice Statistics, Washington, D.C.
Hemmens, Craig & Brody, David C & Spohn, Cassia. (2010). Criminal courts: a contemporary perspective, Publisher: Sage, Los Angeles.
Motiwala, Azaz. (2008). the dictionary of marketing, Publisher: IKON Marketing Consultants, Guajarat, India.
Nicholls, Colin & Daniel, Timothy & Bacarese, Alan and John Hatchard. (2011), Corruption and Misuse of Public Office, 2nd Ed, Oxford University Press, New York.
U.S. Attorney's Office, Eastern District of Wisconsin. (1997). Victim-witness Handbook, U.S. Department of Justice.
Walsh, R. Stephen. (2021). Key cases in forensic & criminological psychology, SAGE