تعالی حقوق

تعالی حقوق

تاثیر شناخت مبنای دادرسی بر استماع دعاوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشجو دکتری حقوق خصوصی؛ گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.22034/thdad.2024.1988201.2366
چکیده
چکیده
واضح نبودن قوانین مربوط به استماع دعوا، منجر به اختلاف رویه و تحمیل هزینه زیادی به طرفین دعوا و محاکم، ناامیدی افراد از مراجعه به دادگستری و بدبینی به نظام حقوقی شده‌است. راهکار برون رفت از این اختلافات، قاعده-مند شدن تصمیم گیری‌ها است و این امر محقق نمی‌شود مگر با شناخت مبنا. در حقوق ایران، به طور صریح مبنایی برای دادرسی بیان نشده اما با تحلیل فلسفی دادرسی، می‌توان به شناخت مبنا رسید. از آنجا که قانونگذاری بر اساس تعالیم اسلامی بوده و در اسلام، عدالت مبنای امور است، در نظام قضایی ایران نیز عدالت مبنای دادرسی است. دو بعد برای عدالت بیان شده؛ یکی اینکه همه در مقابل قانون یکسان بوده و قانون درباره همه یکسان اجرا می‌شود و بعد دیگر اینکه هر کس باید به حقش برسد. در این مقاله، با مطالعه تحلیلی توصیفی، ابتدا مبنای دادرسی بیان و سپس در راستای همین مبنا، گفته شده که باید موانع و شرایط طرح دعوی به گونه‌ای تقنین شود که عدالت ماهوی بر تشریفات غیر ضروری مقدم گردد و آیین دادرسی به ابزاری تبدیل نشود که طرف مقابل با توسل به آن، موجب خاتمه دادرسی عادلانه شود. بنظر از آنجا که احقاق حق هدف اصلی است، می‌بایست توجهاً به مبنا و اصول بنیادین دادرسی، قوانین دادرسی مدنی به گونه‌ای اصلاح شود که امکان برطرف نمودن موانع موقت طرح و استماع دعاوی، در جریان رسیدگی فراهم و تا آنجا که امکان داشته، از صدور قرار عدم استماع دعوا جلوگیری نمود، چون قوانین دادرسی وسیله بوده نه هدف، و موضوعیت ندارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The effect of knowing the basis of proceedings on the hearing of lawsuits

نویسندگان English

Sirus Heidari 1
Ehsan Heidari 2
1 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 PhD Student in Private Law; Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

Abstract
The lack of clarity of the laws related to the hearing of the lawsuit has led to procedural differences and imposing a lot of costs on the parties to the lawsuit and the courts, people's frustration in going to the court and pessimism towards the legal system. The way out of these differences is to regularize decisions, and this can only be achieved by knowing the basis. In Iranian law, the basis for the proceedings is not explicitly stated, but with the philosophical analysis of the proceedings, it is possible to know the basis. Since legislation is based on Islamic teachings and in Islam, justice is the basis of affairs, justice is also the basis of proceedings in Iran's judicial system. Two dimensions are stated for justice; One is that everyone is equal in front of the law and the law applies equally to everyone, and the other is that everyone should get their rights. In this article, with a descriptive analytical study, first the basis of the procedure is stated and then in line with the same basis, it is said that the obstacles and conditions for filing a lawsuit should be legislated in such a way that substantive justice takes precedence over unnecessary formalities and the procedure becomes a tool. Don't allow the opposite party to end the fair proceedings by resorting to it. According to the view, since the realization of the right is the main goal, according to the basis and fundamental principles of the proceedings, the rules of civil proceedings should be amended in such a way that it is possible to remove the temporary obstacles to the filing and hearing of the claims during the proceedings and as far as possible. had prevented the issuance of the order not to hear the case,

کلیدواژه‌ها English

Civil proceedings
philosophy
basis
obstacles to filing a lawsuit
hearing a lawsuit
fundamental principles of litigation
منابع فارسی
قران کریم
نهج البلاغه
 
 
ابن خلدون، عبدالرحمان(1366)، مقدمه، ترجمه و شرح محمد پروین گنابادی، جلد اول، چاپ پنجم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
اسکیدمور, ویلیام (1372)، تفکر نظرى در جامعه شناسى، ترجمه حاضرى و دیگران،تهران: سفیر.
امام خمینی، (1391)، تحریرالوسیله، جلد4،ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، موسسه انتشارات دارالعلم، قم، چاپ ششم.
  انصاری ، مسعود و محمدعلی طاهری (1384)، دانشنامه حقوق خصوصی جلد دوم چاپ اول. تهران: انتشارات محراب فکر.
  انصاری, شیخ مرتضی (1410)، القضاء الاسلامی به قلم علامه میرزا حسن قلی الجزء الاول. بی جا: الموسسه الاسلامیه للنشر.
انصاری، مرتضی بن محمد امین(1383)، مطارح الانظار، تقریر ابوالقاسم نوری تهرانی(کلانتری)، قم، مجمع الفکر الاسلامی.
بروجردی، حسین(1387)، منابع فقه شیعه، ترجمه جامع احادیث الشیعه، جلد 30، چاپ اول، تهران.
بولانژه، ژان (1376)، اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه، ترجمه علیرضا محمدزاده وادقانی، مجله دانشکده  حقوق و علوم سیاسی  دانشگاه تهران، شماره 36.
 بیرو, آلن (1367)، فرهنگ علوم اجتماعى، ترجمه باقر ساروخانى، تهران: کیهان.
پاپکین ریچـارد و آروم استرل  (1370)، کلیات فلسفه، چاپ هفتم،(مترجم جلا‌ل‌الدین مجتبوی) تهران: حکمت.
پاشا صالح، علی  (1348)،  سرگذشت قانون، مباحثی از تاریخ حقوقی، دورنمایی از روزگاران پیشین تا امروز، . تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
تبریزی، موسی بن جعفر بن احمد(1369)، اوثق الوسائل فی شرح الرسائل، قم، انتشارات کتبی نجفی.
تنهایى, ابوالحسن (1372)، درآمدى بر نظریه هاى جامعه شناسى، تهران: خردمند.
جانسون, چ (1363)، تحول انقلابى، ترجمه حمید الیاسى، تهران: امیر کبیر.
الجرجانی، علی بن محمد(1988)، التعریفات، دارالکتب العلمیه، بیروت- الطبعه الثالثه.
جعفری لنگرودی, محمد جعفر (1333)، اصول فلسفی حقوق، تهران: انتشارات بی تا.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1382)، فن استدلال، منطق حقوق اسلام، کتاخانه گنج دانش، تهران.
جعفری لنگرودی ، محمدجعفر(1378)، مبسوط در ترمینولوژی‌ حقوق‌ ، جلد ٤، تهران : گنج دانش.
جوادی آملی، عبدالله(1384)، حق و تکلیف در اسلام، قم: مرکز نشر اسراء، دفتر انتشارات‌ اسلامی‌.
جوادی عاملی, عبداله (1375)، تـبیین بـراهین اثـبات خدا، چاپ دوم، قم: اسراء.
حائری یزدی, مهدی (1394)، کاوش های عقل عملی ، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حسنی فر, عبدالرسول و حمزه عالمی چراغعلی (1395)، بررسی وجوه معرفتی- هستی شناختی نظم در فلسفه سیاسی افلاطون - ایده نظم در تاریخ فلسفه یونان، فلسفه و کلام، سال هفتم. 121-154.
حکمت نیا، محمود (١٣٨٦)، مبانی مالکیت فکـری ، چاپ اول ، تهـران : پژوهـشگاه فرهنـگ و اندیـشه اسلامی
خسروشاهی, قدرت اله (1391)، نظریه ها و نظام های حقوقی، تهران: انتشارات جنگل.
داود ،احمد محمد علی(2004) اصول الحاکمات الشرعیه، الجزء الاول، عمان، مکتبه دارالثقافه للنشر والتوزیع
دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1368)، درآمدی بر حقوق اسلامی، جلد اول، تهران: سمت.
دورانت, ویل (1342)، تاریخ تمدن ،جلد دهم، صارمی, تهران: انتشارات اقبال(فرانکلین).
دورانت، ویل (1397)، دعوت به فلسفه، ترجمه شهاب الدین عباسی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
راغب اصفهانی, ابی القاسم محمد(1404)، المفردات، مصر: دفتر نشر کتاب.
راوندی, مرتضی (1368)، سیر قانون و دادگستری در ایران، تهران: نشر چشمه.
راوندی، مرتضی  (1383)،  تاریخ اجتماعی ایران، جلد اول. تهران: انتشارات نگاه.
رضوی زادگان, سید محمد رضا (1374)، انصاف و جایگاه آن در حل اختلافات بین المللی، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق بین الملل. تهران: دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
ریمون، آرون (1364)، مراحل اساسی اندیشه در جامعه شناسی، ترجمه : باقر، پرهام . تهران: سـازمان انـتشارات و آموزش انقـلاب .
زرنگ, محمد  (1381)، تحول نظام قضایی ایران، از نشروطه تا سقوط رضا شاه ،جلد اول، چاپ اول ، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی .
ساکت, محمد حسین (1370)، نگرش تاریخی به فلسفه حقوق، چاپ اول . تهران: انتشارات جهان معاصر.
ساکت, محمد حسین (1387)، حقوق شناسی، تهران: نشر ثالث چاپ اول.
سانو ،قطب مصطفی(2000)، معجم المصطلحات اصول الفقه، دارالفکر، دمشق.
سبحانی تبریزی، جعفر(1424)، ارشاد العقول الی مباحث الاصول، تقریر محمد حسین حاج عاملی، قم، موسسه امام صادق(ع).
سبحانی, جعفر (1405)، الله خالق الکون، قم: المطبعة سیدالشهداء.
سبحانی، جعفر (1414 ق)، محاضرات فی الالهیات، قم: موسسه النشر الاسلامی.
سبزواری، سید عبدالأعلی (1388)، مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، جلد 20، قم: دارالتفسیر
سروش، عبدالکریم(1358)، دروس مبدأ و معاد، تهران: دانشگاه تهران.
شمس, عبداله (1385)، آیین دادرسی مدنی، جلد نخست، چاپ دهم،  تهران: نشر دراک.
شهید محمدبن جمال الدین مکی العاملی، الدروس الشرعیه ، سلسله الینابیع الفقهیه ،مجلد 2، علی اصغر مروارید ، القضاء والشهادات .
الشیخ محمد حسن النجفی(1412  ه . ق) جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام ، الجزء الرابع العشر ، مؤسسه المرتضی العالمیه.
شیروی، عبدالحسین(1385)، حقوق تطبیقی، تهران: سمت.
صادقی، محسن (1384)، اصول حقوقی و جایگاه آن در‌ حقوق‌ موضوعه‌ ، چـاپ اول ، تهران، نشر میزان.
صدر, سید محمد باقر (1411)، الفتاوى الواضحه، بیروت: دائره‌المعارف للمطبوعات.
صفایی حائری، علی(1385)، حرکت، قم: لیـله‌القدر.
طباطبائی یزدی، سید محمد کاظم(1370)، حاشیه مکاسب، تهران: دارالمعارف الاسلامیه.
طباطبائی, سید محمدحسین 1375) ه ق)، المیزان، جلد 2، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
طباطبائی، سید محمد حسین( 1394 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، جلد 12، بیروت: موسسه الاغلمی للمطبوعات.
طوسی, محمدبن حسن (1364)، التهذیب، جلد 6. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
عمید, حسن (1375)،  فرهنگ عمید، چاپ ششم، تهران: انتشارات امیر کبیر.
فراهیدی، خلیل بن احمد( 1410 ق)، کتاب العین، جلد 2، قم: نشر هجرت.
فیروزی، مهدی (1399) بررسی فقهی و حقوقی عدالت به عنوان مبنای حقوق نسل های آینده، قم: نشریه فقه، زمستان 1399، سال بیست و هفتم، شماره 4- صفحات 61 تا 88
فیض، علیرضا(1376)، مبادی فقه و اصول، انتشارات دانشگاه تهران.
کاتوزیان, ناصر (1391)، مقدمه علم حقوق ، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (1379)، کلیات حقوق ، تهران، شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر(1379)، گامی به سوی عدالت، جلد 2، تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
کـاتوزیان ، ناصر (1365)، فـلسفه حقوق، جلد ١، چاپ دوم ، تهران : بهمن شیر.
کاشانی, سید محمود (1383)،  استانداردهای جهانی دادگستری(نقد و بررسی قانون دادگاه های عمومی و انقلاب)،تهران: نشر میزان.
کوهن، مارتین(1392)، فلسفه، مترجم مهدی شفقتی، چاپ اول، تهران: نشر آوند دانش.
کازنو, ژان (1364)، قدرت تلویزیون، ترجمه على اسدى. تهران: امیرکبیر.
گاتری, دبلیو.کی.سی (1375)، تاریخ فلسفه یونان، مترجم حسن فتحی, تهران: انتشارات فکر روز.
گوته، یوهان ولفگانگ فون (1382)، فاوست، مترجم م.ا. به آذین، تهران: انتشارات نیلوفر.
لنسکی، جین و گرهارد ایمنیوئل لنسکی (1376)، سیر جوامع بشری، (مترجم ناصر موفقیان) تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
لنکرانی، محمد فاضل موحدی (1420 ق)، تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله، جلد1، چاپ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(ع).
لیوئیس, کوزر (1369)، زندگی و اندیشۀ بـزرگان جامعه شناسی، ترجمه : محمد، ثلاثی، چاپ‌ دوم . تهران: انتشارات علمی‌.
الماسی، نجاد علی ، عبدالرضا علیزاده، صالح کریم پور (بهار 1395)، «نظم عمومی در رویکردحقوقی، فقهی و جامعه شناختی»، پژوهش های فقهی صفحات 1- 36 ، دوره 12، شماره 1 1-36..
متین دفتری, احمد (1378)، آیین دادرسی مدنی و بازرگارنی، جلد اول، تهران: انتشارات مجد.
محسنی، حسن (1386)، نظام های دادرسی مدنی، فصلنامه حقوق مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی‌ دانشـگاه‌ تهران‌ ، سال ٣٧، شـماره ١.
محقق داماد, مصطفی (1381)،  قواعد فقه(بخش قضائی (، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمد ابن مکرم، ابن‌منظور (1405)، لسان العرب جلد 12، قم: ادب الحوزه.
محمدی، ابوالحسن(1370)، مبانی استنباط حقوق اسلامی،موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
مطهری ، مرتضی(1453)، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، تهران: چاپ اول انتشارات حکمت.
مطهری, مرتضی (1353)، عدل الهی، تهران: انتشارات اسلامی.
مطهری، مرتضی( 1383) مجموعه آثار، جلد 21، تهران: انتشارات صدرا.
معین, محمد (1383)، فرهنگ معین ، جلد دوم. تهران: انتشارات امیر کبیر.
مونتسکیو، بارون (1334)، روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، چاپ سوم. تهران: بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه.
نجفی, محمدحسن (1981)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، الجزء الاربعون ، تصحیح و تعلیق محمد القوچانی، الطبعه الثالث، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نراقی، محمد مهدی بن ابی ذر(1388)، انیس المجتهدین فی علم الاصول، قم، بوستان کتاب.
  ولایی، عیسی (1380)، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، چاپ دوم، تهران، نشرنی.
یگر, ورنر (1376)، پایدیا، ترجمه محمد حسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی.
 
 
 
منابع لاتین
 
 
 Adam Smith, (1991). The Theory of Moral Sentiments, ed. D. D. Raphael and A. L. Macfie. Oxford: clarendon Press; corrected reprint; VII.ii.I.10.
Alston William. (1967). Teleological Argument for the Existence of God"; from: The encyclopedia of Philosophy (Vol. 18). (P. Edwards, Ed.) USA: Macmillan.
Asser WDH, Groen HA, Vranken JBM (in cooperation with I.N. Tzankova) (2006) Uitgebalanceerd.Eindrapport Fundamentele herbezinning Nederlands burgerlijk procesrecht. Boom Juridische uitgevers, The Hague. Also available at http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en- publicaties/rapporten/2006/02/01/uitgebalanceerd-eindrapport-fundamentele-herbezinning-nederlandsburgerlijk-procesrecht.html . Last consulted in Sept 2013.
Augustine, St. (1950). The City of God, trans. By Marcus Dods, Book XIX. New York: Modern Library.
 Backer IL (2014)  Goals of Civil Justice in Norway: Readiness for a Pragmatic Reform: COMPARATIVE PERSPECTIVES ON LAW AND JUSTICE, VOLUME 34, Springer International Publishing Switzerland.
Ballon O (2009) Einführung in das österreichische Zivilprozessrecht. Leykam, Graz.
C. H. (Remco) van Rhee(2014), Civil Justice in Pursuit of Effi ciency The Netherlands (with Some reflections on France and Belgium) : COMPARATIVE PERSPECTIVES ON LAW AND jUSTICE, VOLUME 34, Springer International Publishing Switzerland.
David. D Raphael, (2001). Concepts of Justice. Oxford: Oxford University.
Fasching HW, Konecny A (2000) Kommentar zu den Zivilprozessgesetzen. Manz, Wien.
Hugenholtz W, Heemskerk WH (2013) Hoofdlijnen van Nederlands Burgerlijk Procesrecht.Convoy, dordrecht.
 John Cooper and D. S. Hutchinson. (1997). PLATO: Complete Works. Hackett Publishing Co.
 John Rawls, (1990). A Theory of Justice, Revised Edition. Oxford University Press.
John Rawls, (1999). A Theory of Justice, 2nd edition. Oxford: Oxford University Press.
Karl Marx, (2003). kaStanford Encyclopedia of philosophy. 2003, principal editor: Edward N. Zalta, first published Tue .
 Keyes, C. W. (1928). Cicero, Republic, III. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.
Minieri A (2013) Assisted reproductive technologies: a state matter. In: The interaction of national
legal systems: convergence or divergence? Conference papers, 25–26 Apr 2013, Vilnius, pp
214–222. Available at https://jak.ppke.hu/uploads/articles/12417/fi le/Vilnius%20University.
pdf#page=417 . Last accessed in Aug 2013
 
Murray P, Stürner R (2004) German civil justice. Carolina Academic Press, Durham.
Rapport Guinchard (2008) L’ambition raisonnée d’une justice apaisée. Doc. française, Paris
 RichardM oorhead & Pascoe Pleasence, (2003). AfterUniversalism: Reengineering access to justic. blackwell Publishing.
Robert C. Solomon and Mark C. Murphy (1990). What is justice? Classic and Contemporary readings. Oxford.
 Robert C. Solomon and Mark C. Murphy (1990). What is justice? Classic and Contemporary readings. oxford.
Rosenberg L, Schwab K-H, Gottwald P (2010) Zivilprozessrecht. C.H. Beck, München.
Snijders HJ (2011) Verandering van cassatierechtspraak. Tijdschrift voor Civiele Rechtspleging3:81–88.
 Thomas Hobbes, (1968). Leviathan . (M. C. B, Ed.) Harmondsworth: Penguin Books.
Yulin Fu (2014) Social Harmony at the Cost of Trust Crisis:Goals of Civil Justice in China, cOMPARATIVE PERSPECTIVES ON LAW AND JUSTICE, VOLUME 34, Springer international Publishing Switzerland. Available at        https://books.google.com/ books? hl =en&lr = &id = ifdNBgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR5&dq=ISSN+2214-902+(electronic)&ots=K97vbWG8aR&sig= S4_hT5atJ625lJxXOZPAWtKxK7Q#v=onepage&q=ISSN%202214-9902%20(electronic)&f=false
Zuckerman A (2009) The challenge of civil justice reform: effective court management of litigation. city Univ Hong Kong Law Rev 1(1):49–71